🐔 కోళ్లలో కొరైజా (Infectious Coryza) వ్యాధి: నివారణ మరియు యాజమాన్య పద్ధతులు

        కోళ్లలో కొరైజా (Infectious Coryza) అనేది వేగంగా వ్యాపించే ఒక తీవ్రమైన శ్వాసకోస వ్యాధి. ఇది 'అవిబాక్టీరియం పరాగల్లినారమ్' (Avibacterium paragallinarum) అనే బాక్టీరియా వల్ల వస్తుంది. ఇది గాలి ద్వారా మరియు కలుషితమైన నీటి ద్వారా వేగంగా వ్యాపిస్తుంది. ముఖ్యంగా శీతాకాలం మరియు వర్షాకాలంలో ఈ వ్యాధి తీవ్రత ఎక్కువగా ఉంటుంది.

వ్యాధి కారకం:

        ఈ వ్యాధి అవిబాక్టీరియం పరాగల్లినారమ్ అనే బాక్టీరియా వల్ల వస్తుంది. ఇది అన్ని వయసుల కోళ్లకు సోకినప్పటికీ, ఎదిగిన కోళ్లలో దీని ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

ఈ వ్యాధి ప్రధాన లక్షణాలు మరియు నివారణ మార్గాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి:

ముఖ్య లక్షణాలు (Symptoms):

1. ముఖం వాపు: కళ్ల చుట్టూ మరియు ముఖం ఒక వైపు లేదా రెండు వైపులా బాగా ఉబ్బుతుంది (Facial Swelling). దీనివల్ల కొన్నిసార్లు కళ్లు పూర్తిగా మూసుకుపోతాయి.

2. ముక్కు నుండి స్రావాలు: ముక్కు రంధ్రాల నుండి చిక్కటి, జిగటగా ఉండే నీరు కారుతుంది. ఇది గాలికి ఎండిపోయి ముక్కు రంధ్రాలకు అతుక్కుపోతుంది.

3. దుర్వాసన: ముక్కు మరియు నోటి నుండి వచ్చే స్రావాలు చాలా చెడు వాసన (Foul odor) వస్తాయి.

4. కళ్ల సమస్యలు: కళ్ల నుండి నీరు కారడం, కనురెప్పలు అతుక్కుపోవడం మరియు కళ్లలో తెల్లని చీము గడ్డలు (Pus flakes) ఏర్పడవచ్చు.

5. మేత మరియు నీరు: కోళ్లు సరిగా మేత తినవు, నీటిని తీసుకోవు. దీనివల్ల బరువు వేగంగా తగ్గుతాయి.

6. గురక: శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది కలగడం వల్ల కోళ్లలో గురక శబ్దాలు వినిపిస్తాయి.

7. గుడ్ల ఉత్పత్తి తగ్గుదల: గుడ్లు పెట్టే కోళ్లలో (Layers) గుడ్ల ఉత్పత్తి అకస్మాత్తుగా 10-40% వరకు తగ్గిపోతుంది.

చికిత్స (Treatment):

బాక్టీరియా వల్ల వచ్చే వ్యాధి కాబట్టి యాంటీబయాటిక్స్ ద్వారా దీనిని అరికట్టవచ్చు:

1. మందులు: డాక్టర్ సలహా మేరకు ఎన్రోఫ్లోక్సాసిన్ (Enrofloxacin), టెట్రాసైక్లిన్ (Tetracycline) లేదా సల్ఫా డ్రగ్స్ నీటిలో కలిపి ఇవ్వాలి.

2. విటమిన్లు: రోగనిరోధక శక్తి పెంచడానికి విటమిన్-A మరియు B-Complex ద్రావణాలను అందించాలి.

3. కంటి చికిత్స: కళ్లు వాచిన కోళ్లకు బోరిక్ యాసిడ్ లోషన్ లేదా వెటర్నరీ ఐ డ్రాప్స్ వాడవచ్చు.

💉 నివారణ మరియు జాగ్రత్తలు (Prevention & Control):

• శుభ్రత: ఫారంలో లిట్టరు (కోళ్ల కింద వేసే పొట్టు) ఎప్పుడూ పొడిగా ఉండేలా చూడాలి. తడిగా ఉంటే వెంటనే మార్చాలి.

• గాలి వెలుతురు: షెడ్డులో గాలి, వెలుతురు ధారాళంగా వచ్చేలా చూడాలి (Proper Ventilation).

• బయో సెక్యూరిటీ: వ్యాధి సోకిన కోళ్లను వెంటనే ఆరోగ్యంగా ఉన్న వాటి నుండి వేరు చేయాలి. చనిపోయిన కోళ్లను దూరంగా తీసుకెళ్లి పూడ్చివేయాలి లేదా కాల్చివేయాలి.

• నీటి యాజమాన్యం: నీటి తొట్టెలను క్రమం తప్పకుండా శుభ్రం చేయాలి. బ్లీచింగ్ పౌడర్ లేదా పొటాషియం పర్మాంగనేట్ కలిపిన నీటిని వాడటం మంచిది.

• టీకాలు (Vaccination): వ్యాధి రాకముందే కోళ్లకు 8-12 వారాల వయస్సులో మొదటి డోస్, 16-18 వారాల్లో రెండో డోస్ కొరైజా టీకా వేయించాలి.

సూచన: మీ కోళ్లలో పైన పేర్కొన్న లక్షణాలు కనిపిస్తే, వెంటనే స్థానిక వెటర్నరీ డాక్టరును సంప్రదించి ఎరిథ్రోమైసిన్, ఆక్సిటెట్రాసైక్లిన్ లేదా సల్ఫోనామైడ్స్ వంటి యాంటీబయాటిక్స్ వాడటం గురించి సలహా తీసుకోండి.

పశువుల మేతగా ఉల్లిపాయలతో డేంజర్:

        ఉల్లి రేటు లేని సమయంలో రైతులు ఆ పొలాలను గొర్రెలు, మేకలు, పశువులకు మేతగా వదిలివేస్తుంటారు. కానీ, ఇది చాల ప్రమాదకరమని వెటర్నరీ డాక్టర్లు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఉల్లిపాయల్లో ఉండే N-propyl disulfide అనే రసాయనం పశువుల్లో ఎర్రరక్తకణాలను విడదీస్తుంది. దీని వాళ్ళ పశువులలో బలహీనత, కళ్లు, మూత్రం ఎర్రగా మారటం, శ్వాసలో వేగం పెరగటం, కడుపులో వాపు, చివరగా మరణించే ప్రమాదం ఉంటుందంటున్నారు. 

నియంత్రణ & నివారణ:

1. పరిమిత మోతాదులో మేత ఇవ్వండి

• ఒక రోజులో పశువు తినే మొత్తం మేతలో 5-10 శాతానికి మించి ఉల్లిపాయలు ఉండేలా చూసుకోవాలి.

• అది కూడా వారంలో 2-3 రోజులు మాత్రమే ఇవ్వాలి. ఈ పరిమితికి మించితే పశువుల కళ్ళు, మూత్రం ఎర్రగా మారిపోతాయి. ఆహరం తీసుకోవు

2. పౌష్టిక సహాయాలు

• ఈ లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే వైద్యుల సూచనలతో విటమిన్ ఇ, సెలీనియం, ఫోస్ఫరాస్ ఇంజెక్షన్లు, లివర్ టానిక్ లు, చరక లిక్విడ్ లాంటివి ఇవ్వాలి. 

3. ఆహారం సరళీకరణ

• మేత తర్వాత ఇతర ఘన ఆహారాలు మరియు హై-ప్రోటీన్ ఆహారాలు (పప్పులు, గడ్డి కషాయాలు) ఇచ్చి శక్తిని పెంచాలి.

4. వైద్య సూచనలు తీసుకోండి

• పైన చెప్పబడిన ఏ లక్షణం కనపడిన వెంటనే వెటర్నరీ డాక్టర్ సంప్రదించాలి.

• అవసరమైతే రక్తపరీక్షలు చేయించాలి.